2023 දී හඳුන්වා දුන් 20% ක බදු වැඩිවීමකින් පසු සිගරට් වෙළඳ නාම වෙළඳපල කොටස්වල වෙනස්වීම් හේතුවෙන් 2024 දී ශ්රී ලංකාව දුම්කොළ බදු ආදායමෙන් රුපියල් බිලියන 9.4 ක ඇස්තමේන්තුගත අලාභයක් වාර්තා කර ඇති බව වෙරිටේ පර්යේෂණ ආයතනයේ පර්යේෂකයින් විසින් උපුටා දක්වන ලද මෑත කාලීන දත්ත පවසයි.
මධ්යසාර හා මත්ද්රව්ය තොරතුරු මධ්යස්ථානය (ADIC) පැවසුවේ රටේ වත්මන් දුම්කොළ බදුකරණ ව්යුහය රාජ්යයට සැලකිය යුතු ආදායම් පාඩු ඇති කර ඇති අතර දුම්කොළ සමාගම්වලට ලාභ පවත්වා ගැනීමට හෝ වැඩි කිරීමට හැකි වී ඇති බවයි.
සිගරට් පරිභෝජනයේ තියුණු පහත වැටීමක් තිබියදීත්, විකුණුම් කූරු මිලියන 521.5 කින් පහත වැටී ඇති අතර එය 2022 ට සාපේක්ෂව 18% ක අඩුවීමකි, දුම්කොළ බදුකරණයෙන් ලැබෙන රජයේ ආදායම තවමත් රුපියල් බිලියන 7.7 කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
කෙසේ වෙතත්, සෞඛ්ය විශේෂඥයින් සඳහන් කළේ, ස්ථර බදු ව්යුහය පාරිභෝගිකයින්ට ලාභදායී සිගරට් වෙළඳ නාම වෙත මාරු වීමට ඉඩ සැලසූ බවත්, දුම්කොළ භාවිතය අඩු කිරීම සඳහා බදු ප්රතිපත්තියේ සමස්ත බලපෑම සීමා කරන බවත්ය.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO), එහි දුම්කොළ පාලනය පිළිබඳ රාමු සම්මුතිය (FCTC) යටතේ, වෙළඳ නාම මාරු කිරීම අධෛර්යමත් කිරීම සහ දැරිය හැකි මිල අඩු කිරීම සඳහා ඒකාකාර දුම්කොළ බදු ක්රමයක් නිර්දේශ කරයි.
ගෝලීය වශයෙන්, දුම්පානය ආශ්රිත හානිය අවම කිරීම සහ රජයේ ආදායම වැඩි කිරීම සඳහා වඩාත් ඵලදායී පියවරක් ලෙස දුම්කොළ බදු ඉහළ යාම පිළිගැනේ.
2025 දී මන්දගාමී බදු ගැලපීම් පිළිබඳ කනස්සල්ල ද පර්යේෂකයන් ඉස්මතු කළ අතර, අත්යවශ්ය භාණ්ඩ බොහොමයක මිල තියුනු ලෙස ඉහළ ගියද, සිගරට් බදු සමාන වේගයකින් ඉහළ නොගිය බව සඳහන් කළේය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, 2025 දී සිගරට් නිෂ්පාදනය 5% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය පෙර පහළ යාමේ ප්රවණතාවක් ආපසු හැරවිය.
2017 සහ 2024 අතර, සිගරට් බදුකරණයෙන් රජයේ ආදායම 27.5% කින් පමණක් වැඩි වූ අතර, ලංකා දුම්කොළ සමාගමේ ශුද්ධ බදු ආදායම 92.4% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය රාජ්ය ආදායම සහ කර්මාන්ත ඉපැයීම් අතර පුළුල් වන පරතරයක් පෙන්නුම් කරන බව වෙරිටේ පර්යේෂණ ආයතනය පවසයි.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය නිර්දේශ කරන්නේ දුම්කොළ බදු සිගරට් සිල්ලර මිලෙන් අවම වශයෙන් 75% ක් විය යුතු බවයි. ශ්රී ලංකාවේ, වඩාත් ජනප්රිය සිගරට් කාණ්ඩයේ බදු කොටස 2023 දී 74% සිට 2024 දී 68.8% දක්වා පහත වැටුණු අතර 2025 දී නොවෙනස්ව පැවතුනි.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ NCD රටේ පැතිකඩට අනුව, දුම්කොළ භාවිතය ප්රධාන මහජන සෞඛ්ය ගැටළුවක් ලෙස පවතින බවත්, ශ්රී ලංකාවේ සියලුම මරණ වලින් 83% ක් බෝ නොවන රෝග (NCDs) බවත් සෞඛ්ය බලධාරීන් අනතුරු අඟවයි.
නිලධාරීන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ දුම්පානය දිනකට වළක්වා ගත හැකි මරණ 50 ක් පමණ වන අතර, වාර්ෂිකව 20,000 කට ආසන්න සංඛ්යාවක් සිදු වන බවයි.
දුම්පානය පැතිරීම මැඩපැවැත්වීම, මහජන සෞඛ්ය ප්රතිඵල වැඩිදියුණු කිරීම සහ රාජ්ය ආදායම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා WHO නිර්දේශයන්ට අනුකූලව දුම්කොළ බදුකරණ ප්රතිපත්ති ශක්තිමත් කරන ලෙස විශේෂඥයින් ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින්ගෙන් ඉල්ලා සිටී.
