පැසිෆික් සාගරයේ එල් නිනෝ දේශගුණික සංසිද්ධිය වේගයෙන් ප්රබල වෙමින් පවතින අතර, ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ලොව පුරා දැඩි උණුසුම, ගංවතුර, නියඟ සහ දේශගුණික බලපෑම් සහිත කාලගුණ තත්ත්වයන් ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ ගොස් තිබේ.
ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානය (WMO) නිකුත් කළ නවතම පුරෝකථන අනුව, මේ වනවිට ස්ථිරව වර්ධනය වී ඇති එල් නිනෝ තත්ත්වය “ඉතා ප්රබල” මට්ටමකට ළඟාවී වසර අවසානය ආසන්නයේදී උපරිමයට පත්වීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
එල් නිනෝ තත්ත්වය 2027 පෙබරවාරි දක්වා පැවතීමේ සම්භාවිතාව මේ වනවිට සියයට 100කට ආසන්න මට්ටමක පවතින බවද WMO පවසයි. එල් නිනෝ හෝ එහි ප්රතිවිරුද්ධ සිසිල් දේශගුණික තත්ත්වය වන ලා නිනා සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ කාලගුණ විද්යා ආයතනය මෙතරම් නිශ්චිත පුරෝකථනයක් නිකුත් කළ පළමු අවස්ථාව මෙයයි.
සාගරයේ මතුපිටට යටින් දැවැන්ත උණුසුම් ජල සංචිතයක්
මේ අතර නිවර්තන පැසිෆික් සාගරයේ මතුපිටට යටින්ද දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතු තවත් තත්ත්වයක් පවතී. එනම් ඉදිරි මාසවලදී එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් පෝෂණය කළ හැකි අසාමාන්ය ලෙස උණුසුම් ජලය විශාල ප්රමාණයක් සාගරය තුළ පැවතීමයි.
පැසිෆික් සාගරයේ ඇතැම් ප්රදේශවල ජූලි සහ අගෝස්තු මුල් භාගයේදී සාගර මතුපිටට යටින් පැවති උෂ්ණත්වය සාමාන්ය මට්ටමට වඩා සෙල්සියස් අංශක 8කටත් වැඩියෙන් ඉහළ ගොස් තිබිණි.
මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් හරිතාගාර වායු විමෝචනය නිසා දැනටමත් සැලකිය යුතු ලෙස උණුසුම් වී ඇති පෘථිවිය මත අසාමාන්ය ලෙස ප්රබල දේශගුණික සිදුවීමක් වර්ධනය වෙමින් පවතින බව විද්යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් බ්රහස්පතින්දා නිකුත් කළ නිවේදනයක සඳහන් කර ඇත්තේ, “එල් නිනෝ අපගේ ඇස් ඉදිරිපිටම දැවැන්ත තත්ත්වයකට පත්වෙමින් තිබෙනවා” යනුවෙනි.
“විද්යාව කිසිදු සැකයකට ඉඩ තබන්නේ නැහැ. පෘථිවිය මීට පෙර නොගිය දේශගුණික තත්ත්වයකට පැමිණ තිබෙන අතර එම ජලය තවදුරටත් උණුසුම් වෙමින් තිබෙනවා,” යනුවෙන් ඔහු සඳහන් කළේය.
එල් නිනෝ යනු සාමාන්යයෙන් සෑම වසර දෙකත් හතත් අතර කාලයකදී ඇතිවන ස්වභාවික දේශගුණික රටාවකි. මෙහිදී සමකයට ආසන්න මධ්යම සහ නැගෙනහිර පැසිෆික් සාගරයේ ජලය අසාමාන්ය ලෙස උණුසුම් වේ. එම උණුසුම හේතුවෙන් වායුගෝලීය සංසරණ රටාව වෙනස් වීමෙන් සැතපුම් දහස් ගණනක් ඈත ප්රදේශවල පවා වර්ෂාපතනය සහ උෂ්ණත්ව රටාවන් වෙනස් විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, මෙවර එල් නිනෝ වර්ධනය වන්නේ අසාමාන්ය පසුබිමක් තුළය. ලෝක සාගර දැනටමත් ඉතා උණුසුම් මට්ටමක පවතින බැවින්, ස්වභාවික දේශගුණික චක්රය ක්රියාත්මක වන්නේ දැනටමත් ඉහළ උෂ්ණත්වයකින් යුත් පසුබිමක් මතය.
මිනිසා විසින් සිදුකරන දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් එල් නිනෝ සංසිද්ධි වැඩි වීම හෝ ඒවායේ ප්රබලත්වය ඉහළ යාම සිදුවන්නේද යන්න විද්යාඥයන් මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත. එහෙත් වඩාත් උණුසුම් වායුගෝලයක් සහ සාගරයක් මගින් එල් නිනෝ තත්ත්වයේ ඇතැම් බලපෑම් තවදුරටත් තීව්ර කළ හැකි අතර, අධික කාලගුණික තත්ත්වයන් ඇති කිරීමට අවශ්ය තාපය සහ තෙතමනයද වැඩි කළ හැකිය.
නවතම මිනුම් දත්ත මගින් වත්මන් එල් නිනෝ තත්ත්වය කෙතරම් වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින්නේද යන්න පැහැදිලි වේ.
මධ්යම නිවර්තන පැසිෆික් සාගරයේ උෂ්ණත්වය මැනීමට භාවිත කරන ප්රධාන දර්ශකයක් වන Niño 3.4 දර්ශකයේ අගය මැයි සිට ජූලි දක්වා කාලයේ සාමාන්යයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.5කින් ඉහළ මට්ටමක පැවතිණි. ජූලි මාසය වනවිට එය සෙල්සියස් අංශක 2ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ජූලි අග සිට අගෝස්තු මැද දක්වා සතිපතා මිනුම්වලදී එය සෙල්සියස් අංශක 2.6ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබිණි.
මෙම උණුසුම සාගර මතුපිටට පමණක් සීමා වී නොමැති අතර, සාගරය තුළ ගැඹුරටද පැතිරී තිබේ. එමගින් මෙම උණුසුම තාවකාලික තත්ත්වයක් නොවන බවත්, එල් නිනෝ තවදුරටත් ප්රබල වීමට සැලකිය යුතු බලශක්තියක් සාගරය තුළ ඉතිරිව ඇති බවත් පෙන්නුම් කරයි.
ලොව පුරා බලපෑම් ඇති වුවත්, සියලු රටවලට එකම බලපෑමක් නොවේ
ඉතා ප්රබල එල් නිනෝ තත්ත්වයක් පැවතීමෙන් ලෝකයේ සෑම ප්රදේශයකටම එකම ආකාරයේ විපත් සිදුවනු ඇතැයි අදහස් නොවේ.
කෙසේ වෙතත්, සැප්තැම්බර් සිට නොවැම්බර් දක්වා කාලය තුළ පෘථිවියේ සියලුම ප්රදේශවලට ආසන්න වශයෙන් සාමාන්යයට වඩා ඉහළ උෂ්ණත්වයක් අපේක්ෂා කරන බව කාලගුණ විද්යාඥයෝ පවසති.
වර්ෂාපතන රටාවන් ද එල් නිනෝ තත්ත්වයට ආවේණික රටාවකට හැඩගැසෙමින් පවතින අතර, ඇතැම් ප්රදේශවල අධික වර්ෂාපතනය සහ ගංවතුර ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ යන අතර, තවත් ප්රදේශවල නියඟ තත්ත්ව ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ යනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, වෙනත් දේශගුණික සාධකද මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් සංකීර්ණ කළ හැකිය. ඉන්දියානු සාගරයේ උෂ්ණත්ව වෙනස්කම් හා සම්බන්ධ තවත් විශාල පරිමාණ දේශගුණික රටාවක් වන ඉන්දියානු සාගර ඩයිපෝල්හි ධනාත්මක අවධියක් වර්ධනය වීමට අපේක්ෂා කරන අතර, නිවර්තන අත්ලාන්තික් සාගරයද අසාමාන්ය ලෙස උණුසුම්ව පවතිනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර තිබේ.
මෙම දේශගුණික රටා එකිනෙක මත බලපෑම් කිරීම හේතුවෙන් එල් නිනෝහි ප්රබලත්වය මත පදනම්ව කිසියම් රටකට සිදුවන බලපෑම නිශ්චිතව පුරෝකථනය කිරීම අපහසුය. එහෙත් සමස්ත සංඥා මගින් ඉදිරි කාලය තුළ දේශගුණික අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යන බව පෙන්නුම් කරයි.
WMO ප්රධානී සෙලෙස්ටේ සවුලා සඳහන් කළේ, “ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් එල් නිනෝ යන්නෙහි අර්ථය ‘කුඩා පිරිමි දරුවා’ වුවත්, ලොව පුරා ප්රජාවන්ට සහ ආර්ථිකයන්ට දැවැන්ත බලපෑමක් එල්ල කිරීමට එයට හැකියාව තිබෙනවා” යනුවෙනි.
“නියඟ සහ ගංවතුර හේතුවෙන් දැනටමත් ඇතිවෙමින් පවතින බාධා සහ විනාශයන් අපි දකිමින් සිටින අතර, එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් ප්රබල වීමත් සමඟ මෙම බලපෑම් තවත් උග්ර වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරනවා,” ඇය වැඩිදුරටත් සඳහන් කළාය.
ඉතිහාසගත මට්ටමේ සූදානමක්
එල් නිනෝ සම්බන්ධ නවතම පුරෝකථනය හේතුවෙන් පෙර නොවූ විරූ ආකාරයේ ප්රතිචාරයක්ද ආරම්භ කර තිබේ. අවදානම් ඉහළ යමින් පවතින අවස්ථාවක පුරෝකථන සහ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ජාතික කාලගුණ විද්යා ආයතන සමඟ මෙවැනි මට්ටමේ ජාත්යන්තර මෙහෙයුමක් ආරම්භ කර ඇත්තේ පළමු වරටය.
විශේෂයෙන් අවදානමට ලක්විය හැකි කෘෂිකර්මාන්තය, මහජන සෞඛ්යය, බලශක්ති සැපයුම සහ ජල සැපයුම ඇතුළු ක්ෂේත්රවලට ඇතිවිය හැකි බලපෑම් සඳහා රජයන් සහ මානුෂීය ආධාර සංවිධාන සූදානම් කිරීම මෙම වැඩපිළිවෙළේ අරමුණයි.
“මෙවැනි අසාමාන්ය එල් නිනෝ තත්ත්වයක් සඳහා අසාමාන්ය මට්ටමේ සූදානමක් සහ ප්රතිචාරයක් අවශ්යයි,” යනුවෙන් සෙලෙස්ටේ සවුලා පැවසුවාය.
මෙම අනතුරු ඇඟවීම් මගින් අවධාරණය කෙරෙන්නේ එල් නිනෝ තත්ත්වයේ බලපෑම තවමත් අවසන් වී නොමැති බවයි. එය දැනටමත් අසාමාන්ය ලෙස ප්රබල මට්ටමක පවතින අතර, එහි උපරිම තත්ත්වයට තවමත් ළඟා වී නොමැත.
එබැවින් දැන් මතුවන ප්රධාන ප්රශ්නය වන්නේ එල් නිනෝ තවදුරටත් ප්රබල වේද යන්න නොව, එය අවසන් වන විට ලොව පුරා කොපමණ උණුසුමක් සහ දේශගුණික බාධාවක් ඉතිරි කර යනු ඇත්ද යන්නයි.
