සති කිහිපයක සිට පැතිර යන දරුණු ලැව්ගිනි හේතුවෙන් අගෝස්තු මාසයේ සිට මේ දක්වා ඉන්දුනීසියාවේ පුද්ගලයන් 175,000කට පමණ ශ්වසන ආබාධ ඇති වී ඇති බව එරට සෞඛ්ය අමාත්යාංශය පවසයි.
එම රෝගීන් අතරින් 40,000කට වැඩි පිරිසක් කුඩා දරුවන් වන අතර, ඔවුන්ට කැස්ස සහ බ්රොන්කයිටිස් සිට නියුමෝනියාව වැනි බරපතළ රෝගී තත්ත්වයන් දක්වා විවිධ ශ්වසන ආබාධ ඇති වී තිබේ.
ලැව්ගිනි හේතුවෙන් ඉන්දුනීසියාවේ ප්රදේශ රැසක් මෙන්ම අසල්වැසි මැලේසියාව සහ සිංගප්පූරුවද විෂ සහිත දුමාරයකින් වැසී ඇති අතර, එම ප්රදේශවල වායු ගුණාත්මකභාවය “අහිතකර” මට්ටමකට පහත වැටී තිබේ.
බෝර්නියෝ සහ සුමාත්රා දූපත්වල ලැව්ගිනි මැඩපැවැත්වීම සඳහා ඉන්දුනීසියාව නිලධාරීන් 54,000කට වැඩි පිරිසක් සහ ගුවන් යානා දුසිම් ගණනක් යොදවා ජලය ඉසීමේ මෙහෙයුම් සිදුකරමින් සිටී. කෙසේ වෙතත්, රටේ විශාල භූමි ප්රමාණය සහ පීට් බිම්වල පවතින දුෂ්කර තත්ත්වයන් හේතුවෙන් ගිනි නිවීම අභියෝගාත්මක වී ඇති බව බලධාරීහු පවසති.
“ගුවනේ සිට පොළොව දක්වා සියලු බලකායන් අඛණ්ඩව ක්රියාත්මකයි. ගිනි නිවා දැමීමටත්, දුමාරයෙන් සිදුවන බලපෑම අවම කිරීමටත්, වඩාත්ම වැදගත් ලෙස ජනතාව ලැව්ගිනිවලින් ආරක්ෂා කිරීමටත් හැකි සෑම පියවරක්ම ගනිමින් සිටිනවා,” යනුවෙන් ඉන්දුනීසියානු කැබිනට් ලේකම් ටෙඩි ඉන්ද්රා විජය සඳුදා ප්රකාශ කළේය.
ඉන්දුනීසියාව සෑම වසරකම ජූලි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා පවතින වියළි කාලයේදී ලැව්ගිනි සමඟ සටන් කරයි. එහෙත් මේ වසරේදී “ගොඩ්සිලා” එල් නිනෝ ලෙස හැඳින්වෙන ප්රබල එල් නිනෝ තත්ත්වයක් හේතුවෙන් අතිශය වියළි කාලගුණයක් ඇතිවීමත් සමඟ ලැව්ගිනි සහ දුමාර තත්ත්වය දැඩි ලෙස උත්සන්න වී තිබේ.
ස්වාධීන වනාන්තර නිරීක්ෂණ වේදිකාවක් වන Nusantara Atlas අනුව, බදාදා වන විට ඉන්දුනීසියාව පුරා ගිනි තාප මධ්යස්ථාන 734,000ක් පමණ හඳුනාගෙන තිබේ. එය ඉන්දුනීසියාවේ දරුණුතම ලැව්ගිනි කාල පරිච්ඡේදයක් වූ 2019 වසරේ වාර්තා වූ සංඛ්යාවට වඩා සියයට 30කට වැඩි ඉහළ අගයකි.
මෙම වසරේ ජනවාරි මාසයේ සිට හෙක්ටයාර 895,657කට නොඅඩු භූමි ප්රමාණයක් ගිනිගෙන විනාශ වී ඇති අතර, එය ග්රේටර් ලන්ඩන් ප්රදේශයේ ප්රමාණය මෙන් හය ගුණයකට ආසන්න වේ.
ලැව්ගිනි හේතුවෙන් ඉන්දුනීසියාව පුරා පාසල් වසා දැමීමටත් රෝහල්වලට ඇතුළත් වන රෝගීන් සංඛ්යාව ඉහළ යාමටත් සිදුව තිබේ.
සෞඛ්ය අමාත්යාංශ දත්ත අනුව, ලැව්ගිනි ආශ්රිත ශ්වසන ආබාධවලින් පෙළෙන පුද්ගලයන්ගේ සංඛ්යාව සැප්තැම්බර් 1 වැනිදා 50,891 සිට සැප්තැම්බර් 9 වැනිදා වන විට 113,336 දක්වා දෙගුණයකටත් වැඩි වී තිබේ.
විෂ සහිත දුමාරය වනජීවීන්ටද දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර ඇති අතර, වඳවීමේ දැඩි අවදානමකට ලක්ව සිටින ඔරංඔටන් සතුන්ටද එහි බලපෑම එල්ල වී තිබේ.
පසුගිය මාසයේ අගභාගයේදී ඉන්දුනීසියාවේ පිහිටි වනජීවී සංවිධානයක් බටහිර කලිමන්තන් ප්රාන්තයේ පාම් තෙල් වගාවක බිම වැටී දඟලමින් සිටි ඔරංඔටන් සතෙකුගේ දර්ශන නිකුත් කර තිබිණි. ගොවියෙකු විසින් සොයාගත් එම සත්වයා බේරාගෙන හයිපොක්සියා තත්ත්වයට හදිසි ප්රතිකාර ලබාදී තිබුණද පසුව මියගොස් තිබේ.
බටහිර කලිමන්තන්හි ආදිවාසී සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන පසුගිය සතියේ මධ්යම රජයට සහ ප්රාදේශීය පාලන ආයතනවලට එරෙහිව සාමූහික නඩුවක් ගොනු කර තිබේ. එහිදී ප්රාන්තය පුරා පැතිර යන ලැව්ගිනි නිසි ලෙස පාලනය කිරීමට අපොහොසත් වීම සම්බන්ධයෙන් බලධාරීන් හිතාමතාම නොසැලකිලිමත් වූ බවට ඔවුහු චෝදනා කරති.
“මෙය සෑම වසරකම සිදුවන ආපදාවක්. මෙම තත්ත්වය නැවත නැවතත් ඇතිවීමෙන් පෙනී යන්නේ වගඋත්තරකරුවන් දුමාර ආපදාවේ හැකියාව සහ වනාන්තර හා භූමි ලැව්ගිනිවලින් ඇති විය හැකි අවදානම් පිළිබඳව දැන සිටි බවට අපගේ මතය තහවුරු වන බවයි,” යනුවෙන් එම කණ්ඩායමේ නීතිඥ ග්ලෝරියෝ සැනන් එම අවස්ථාවේ ප්රකාශයක් නිකුත් කරමින් පැවසීය.
මේ අතර, ඉන්දුනීසියාව පසුගිය සති කිහිපය තුළ වලාකුළු වැපිරීමේ මෙහෙයුම් කිහිපයක්ද සිදුකර තිබේ. මෙම මෙහෙයුම් කිහිපයකට බෝර්නියෝ වෙත මෙම මස මුලදී පැමිණි ජපාන ස්වයං ආරක්ෂක හමුදාවල සාමාජිකයන්ගේ සහායද ලැබී තිබේ.
වලාකුළු වැපිරීමේදී පවතින වලාකුළුවලට ලුණු ස්ඵටික හෝ රිදී අයඩයිඩ් වැනි ද්රව්ය මුදාහැරීම මගින් වර්ෂාව ඇති කිරීමට උත්සාහ කරයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්රමයේ සාර්ථකත්වය සම්බන්ධයෙන් කාලගුණ විද්යාඥයන් අතර විවිධ මත පවතී.
ඉන්දුනීසියාවෙන් පිටත දරුණු ලෙස බලපෑමට ලක්ව ඇති ප්රදේශයක් වන මැලේසියාවේ සරවක් ප්රාන්තයේද මේ මස මුලදී දින පහක වලාකුළු වැපිරීමේ මෙහෙයුමක් ආරම්භ කර තිබේ.
පවතින දුමාර තත්ත්වයට මුහුණ දීමට අමතරව, ඔක්තෝබර් මාසයේ අපේක්ෂා කරන දැඩි වියළි කාලගුණයට පෙර ප්රාන්තයේ ජල විදුලි බලාගාර කිහිපයක ජල මට්ටම් පහත වැටීම පාලනය කිරීමද එම මෙහෙයුමේ අරමුණ වී තිබේ.
“ඔක්තෝබර් මාසය වඩාත් උණුසුම් සහ වියළි විය හැකියි. තවමත් හැකි අවස්ථාවේදී ජල මට්ටම් හැකිතාක් ඉහළ නැංවීමට අපට අවශ්යයි,” යනුවෙන් සරවක් නියෝජ්ය ප්රධාන අමාත්ය ඩග්ලස් උග්ගා එම්බාස් මාධ්යවේදීන් හමුවේ පැවසීය.
මේ අතර, දුමාර තත්ත්වය පිලිපීනයේ ඇතැම් ප්රදේශ දක්වාද පැතිර ගොස් ඇති අතර, එරට ප්රාදේශීය බලධාරීන් ජනතාවට හැකිතාක් නිවෙස් තුළ රැඳී සිටින ලෙස උපදෙස් ලබාදී තිබේ. සිංගප්පූරුවේද දිනපතා දුමාර තත්ත්වය පිළිබඳ උපදේශන නිකුත් කිරීම ආරම්භ කර ඇත.
