විෂ සහිත මත්පැන්වලට ඇබ්බැහි වීම මොළයේ ස්වාභාවික විපාක (Reward) පද්ධතිය බරපතළ ලෙස අඩාල කරමින් ඩොපමීන් (Dopamine) අධික ලෙස නිදහස් වීමට හේතු වන අතර, එමඟින් දිගුකාලීනව මොළයේ ක්රියාකාරීත්වයේ වෙනස්කම් ඇති විය හැකි බව උපදේශක සහ මනෝචිකිත්සක වෛද්ය චමින්ද වීරසිරිවර්ධන මහතා පවසයි.
මාධ්ය වෙත අදහස් දක්වමින් වෛද්ය වීරසිරිවර්ධන මහතා පැහැදිලි කළේ, ඩොපමීන් යනු තෘප්තිය, අභිප්රේරණය (Motivation) සහ සතුට පිළිබඳ හැඟීම් ඇති කරන මොළයේ රසායනික ද්රව්යයක් බවයි.
ආහාර වේලක් රසවිඳීම, සමාජශීලී වීම, පෞද්ගලික ඉලක්ක සපුරා ගැනීම, ව්යායාම කිරීම හෝ භාවනා කිරීම වැනි යහපැවැත්ම සහ ජීවිතය පවත්වාගෙන යාමට අදාළ ක්රියාකාරකම්වලදී ඩොපමීන් ස්වාභාවිකවම පාලිත ප්රමාණවලින් නිදහස් වන බව ඔහු සඳහන් කළේය.
සාමාන්ය තත්ත්වයේදී ඩොපමීන් මොළය තුළ සමතුලිත රටාවකට අනුව ක්රියා කරන අතර, එමඟින් දෛනික ජීවිතයේ සාමාන්ය ක්රියාකාරකම්වලින් පවා තෘප්තියක් ලබා ගැනීමට පුද්ගලයෙකුට හැකි වන බවද ඔහු පැවසීය.
කෙසේ වෙතත්, විෂ සහිත මත්පැන්වලට ඇබ්බැහි වීම හේතුවෙන් ඩොපමීන් අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ ප්රමාණවලින් නිදහස් වන අතර, එය මොළයේ ස්නායු සෛල මත අධික බලපෑමක් ඇති කරන බව වෛද්යවරයා පැහැදිලි කළේය.
“මොළය නැවත නැවතත් අධික ඩොපමීන් ප්රමාණයකට නිරාවරණය වන විට, ස්නායු සෛල ඒ සඳහා ප්රතිචාර ලෙස ඩොපමීන් ප්රතිග්රාහකවල (Dopamine Receptors) සංඛ්යාව හෝ සංවේදීතාව අඩු කිරීමට පටන් ගන්නවා. මෙම ක්රියාවලිය ‘Receptor Downregulation’ ලෙස හඳුන්වනවා,” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය.
එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස විෂ සහිත මත්පැන්වලට ඇබ්බැහි වූ පුද්ගලයන්ට දෛනික ජීවිතයේ සාමාන්ය ක්රියාකාරකම්වලින් ලැබෙන සතුට සහ තෘප්තිය ක්රමයෙන් අහිමි විය හැකි බව ඔහු සඳහන් කළේය.
එවැනි තත්ත්වයක් තුළ, පෙර මෙන් සතුටක් හෝ තෘප්තියක් දැනීම සඳහා තවත් ප්රබල උත්තේජනයක් අවශ්ය වන අතර, එය නැවතත් මත්පැන් භාවිතයට යොමු කරන ඇබ්බැහි වීමේ දුෂ්චක්රයක් නිර්මාණය කරන බවද ඔහු පැවසීය.
වෛද්ය චමින්ද වීරසිරිවර්ධන මහතා අවධාරණය කළේ, මොළයේ විපාක පද්ධතියට සිදුවන මෙම බාධාව හේතුවෙන් ඇබ්බැහි වීමෙන් මිදීම වඩාත් අභියෝගාත්මක වන බවයි. එබැවින්, මත්පැන් ඇබ්බැහි වීමෙන් පීඩාවට පත්වන පුද්ගලයන් සඳහා කඩිනම් හඳුනාගැනීම, ප්රතිකාර සහ මනෝසමාජීය සහාය ලබාදීම ඉතා වැදගත් බවද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
