ගෝලීය ණය ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතනයක් වන Fitch Ratings විසින් ශ්රී ලංකාවේ දිගුකාලීන නිකුත්කරු ණය ශ්රේණිගත කිරීම (Long-Term Issuer Default Rating) ‘CCC+’ සිට ‘B-’ දක්වා ඉහළ නංවා තිබේ. එහි ඉදිරි දැක්ම “ස්ථාවර” ලෙස නම් කර ඇත.
Fitch Ratings සඳහන් කරන්නේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරකරණ ප්රතිපත්ති සහ ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීම හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ බාහිර මූල්ය අවදානම් අඩුවී ඇති බවයි. රාජ්ය මූල්ය හා බාහිර ගිණුම්වල සැලකිය යුතු වර්ධනයක් මෙන්ම විදේශ විනිමය සංචිතවල යම් ප්රමාණයකින් යළි ගොඩනැගීමක් ද සිදුව ඇති බව එම ආයතනය පවසයි.
රාජ්ය මූල්ය විනය පවත්වා ගැනීම සහ ආදායම් එකතු කිරීමේ ප්රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් ඉදිරියේදී ප්රාථමික අතිරික්තයන් පවත්වා ගැනීමට හැකි වනු ඇතැයිද, ඒ හරහා රාජ්ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට සාපේක්ෂව පහළ යනු ඇතැයිද Fitch අපේක්ෂා කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මෑතකදී සිදු කළ ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම සහ සාර්ව ආර්ථික ගැලපීම් තිබියදීත්, ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය ණය ප්රමාණය සහ ණය සේවාකරණ අනුපාත තවමත් සමාන ණය ශ්රේණිගත කිරීම් සහිත රටවලට සාපේක්ෂව ඉහළ මට්ටමක පවතින බව Fitch පෙන්වා දෙයි.
එමෙන්ම ඉදිරි වසර පහ තුළ විදේශ ණය ගෙවීම් ඉහළ යාමට නියමිත බැවින්, විදේශ විනිමය සංචිත දැනට පවතින මට්ටම තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීම අවශ්ය බවද Fitch සඳහන් කරයි.
2026දී ප්රාථමික අතිරික්තය 2.6%ක්
Fitch අනාවැකි පළ කරන්නේ 2026 වසරේ ශ්රී ලංකාවේ ප්රාථමික අයවැය අතිරික්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2.6%ක් වනු ඇති බවයි. එය 2025 වසරේ වාර්තා වූ 5.4%ක අතිරික්තයට වඩා පහළ අගයකි.
බදු ප්රතිසංස්කරණ සහ ආදායම් වර්ධනය හේතුවෙන් රාජ්ය ආදායම ශක්තිමත්ව පවතිනු ඇතැයි Fitch අපේක්ෂා කරයි. ආනයනික මෝටර් රථ සඳහා ඇති ඉල්ලුම ඉහළ යාම හේතුවෙන් ආනයන බදු ආදායම තාවකාලිකව ඉහළ යාමද මෙයට බලපානු ඇතැයි එම ආයතනය පවසයි.
කෙසේ වෙතත්, 2026 වසරේ සමස්ත අයවැය හිඟය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.1%ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි Fitch පුරෝකථනය කර තිබේ. 2025දී එය 2.3%ක් විය.
සුළි කුණාටුවෙන් පසු ප්රතිසංස්කරණ වියදම් සහ ඉලක්කගත බලශක්ති සහන සඳහා වන වියදම් ඉහළ යාමද මෙයට හේතුවක් ලෙස සඳහන් කර තිබේ.
ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ ප්රාථමික අතිරික්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2%කට වඩා ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇතැයි Fitch අපේක්ෂා කරයි.
රාජ්ය ණය 92.9%ක් දක්වා පහළ යනු ඇතැයි අනාවැකි
2026 වසර අවසානය වන විට ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට සාපේක්ෂව 92.9%ක් දක්වා පහළ යනු ඇතැයි Fitch පුරෝකථනය කරයි. 2025 වසරේ එය 96.7%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර තිබේ.
ඉදිරි වසර පහ තුළ රාජ්ය ණය අනුපාතය 80%ක පමණ මට්ටම දක්වා ක්රමයෙන් පහළ යනු ඇතැයිද Fitch සඳහන් කරයි.
එමෙන්ම රජයේ ආදායමට සාපේක්ෂව පොලී ගෙවීම් අනුපාතය 2025 වසරේ 45.6% සිට 2026දී 41% දක්වා පහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. එහෙත් එය ‘B’ ශ්රේණියේ රටවල මධ්ය අගයට වඩා තවමත් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ මට්ටමක පවතින බව Fitch පෙන්වා දෙයි.
බලශක්ති මිල ඉහළ යාමෙන් ජංගම ගිණුමට බලපෑම්
ඉහළ බලශක්ති මිල හේතුවෙන් 2026 වසරේ ශ්රී ලංකාවේ ජංගම ගිණුම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.2%ක හිඟයකට පත්වනු ඇතැයි Fitch අපේක්ෂා කරයි.
පසුගිය වසර තුන තුළ සාමාන්යයෙන් 1.5%ක ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබුණද, බලශක්ති ආනයන වියදම් ඉහළ යාම සහ සංචාරක ආදායමට ඇති තාවකාලික බලපෑම් හේතුවෙන් මෙම තත්ත්වය වෙනස් වනු ඇතැයි එම ආයතනය පවසයි.
කෙසේ වෙතත්, විදේශගත ශ්රී ලාංකිකයන්ගෙන් ලැබෙන ප්රේෂණ අඛණ්ඩව ඉහළ යාම මෙම බලපෑම් යම් මට්ටමකට සමනය කරනු ඇතැයි Fitch සඳහන් කරයි.
2027දී බලශක්ති මිල සම්බන්ධ බලපෑම අඩුවීමත් සමඟ ජංගම ගිණුම යළි සමතුලිතතාවයට ආසන්න වනු ඇතැයිද එය පුරෝකථනය කරයි.
විදේශ විනිමය සංචිත ඩොලර් බිලියන 7.7ක් දක්වා
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සහ අනෙකුත් බහුපාර්ශ්වික ආයතන හරහා ලැබෙන මූල්ය සහාය ශ්රී ලංකාවේ කෙටි කාලීන බාහිර මූල්ය අවශ්යතා සපුරාලීමට උපකාරී වන බව Fitch පවසයි.
එම සහාය සහ විනිමය අනුපාතය වඩාත් නම්යශීලීව පවත්වාගෙන යාම හේතුවෙන් 2026 වසර අවසානය වන විට ශ්රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය සංචිත ඩොලර් බිලියන 7.7ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි Fitch පුරෝකථනය කරයි. එය මාස 2.9ක පමණ වත්මන් බාහිර ගෙවීම් ආවරණය කිරීමට ප්රමාණවත් මට්ටමක් ලෙස දැක්වේ.
එහෙත් බාහිර ආර්ථික කම්පන හේතුවෙන් සංචිත ගොඩනැගීමේ වේගයට බලපෑම් එල්ල වී ඇති අතර, අවදානම් තවදුරටත් පහළට නැඹුරු වී ඇති බව Fitch සඳහන් කරයි.
ඉදිරි වසර පහ තුළ ණය ගෙවීම් ඉහළට
ඉදිරි වසර පහ තුළ විදේශ ණය ගෙවීම් ඉහළ යනු ඇතැයි Fitch පුරෝකථනය කරයි. විශේෂයෙන් 2028 වසරෙන් පසුව මෙම තත්ත්වය වඩාත් කැපී පෙනෙනු ඇතැයි එම ආයතනය පවසයි.
ශ්රී ලංකා රජය 2027 වසරේදී යළි ගෝලීය බැඳුම්කර වෙළෙඳපොළට පිවිසීම සම්බන්ධයෙන් සලකා බලමින් සිටින බවද Fitch සඳහන් කරයි.
වත්මන් IMF Extended Fund Facility වැඩසටහන 2027 මාර්තු මාසයේදී අවසන් වීමට නියමිත අතර, ඉන් අනතුරුව නව IMF වැඩසටහනක් ඇති වීමේ හැකියාවක් පවතින බවද Fitch පවසයි. එවැනි වැඩසටහනක් ප්රතිපත්ති අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමට සහ මූල්ය සහාය ලබා ගැනීමට උපකාරී විය හැකි බව එම ආයතනය සඳහන් කරයි.
2026 ආර්ථික වර්ධනය 4.1%ක්
මෑත කාලයේ ඇති වූ ආර්ථික කම්පනවලට ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය යම් ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් පෙන්නුම් කර ඇති බව Fitch පවසයි.
කෙසේ වෙතත්, 2026 වසරේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය 4.1%ක් දක්වා මන්දගාමී වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර තිබේ. පසුගිය වසර දෙක තුළ වාර්තා වූ සාමාන්ය 5%ක වර්ධනයට සාපේක්ෂව එය අඩුවීමකි.
විශේෂයෙන් ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ආනයන මත පවතින ඉහළ රඳාපවතිම හේතුවෙන් අවදානම් තවදුරටත් පවතින බව Fitch පවසයි.
මධ්ය කාලීනව ආර්ථික වර්ධනය 4%කට මඳක් ඉහළ මට්ටමක පවතිනු ඇතැයි එම ආයතනය අපේක්ෂා කරයි.
උද්ධමනය 6.3%ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා
2026 වසරේ සාමාන්ය උද්ධමනය 6.3%ක් වනු ඇතැයි Fitch පුරෝකථනය කර තිබේ. 2025 වසරේ එය ඍණ 0.5%ක් විය.
ගෝලීය බලශක්ති මිල ඉහළ යාම සහ එල් නිනෝ තත්ත්වය හේතුවෙන් දේශීය මිල මට්ටම් මත පීඩනය ඉහළ යනු ඇතැයි Fitch සඳහන් කරයි.
ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව උද්ධමන අවදානම් පාලනය කිරීම සහ විනිමය අනුපාතයට සහාය වීම සඳහා මැයි මාසයේදී ප්රතිපත්ති පොලී අනුපාතය පදනම් ලකුණු 100කින් ඉහළ නංවා 8.75% දක්වා ගෙන ගිය බවද Fitch සඳහන් කරයි.
කෙසේ වෙතත්, තවදුරටත් පොලී අනුපාත ඉහළ නැංවීමක් සිදු නොවනු ඇතැයි Fitch අපේක්ෂා කරන අතර, මිල පීඩනය තාවකාලික විය හැකි බවත් ලබන වසර වන විට උද්ධමනය මහ බැංකුවේ 5% ඉලක්කයට මඳක් පහළ මට්ටමකට පැමිණෙනු ඇති බවත් පවසයි.
ණය ශ්රේණිගත කිරීම තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි අවස්ථා
රාජ්ය ණය අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස පහළ යාම, පොලී ගෙවීම් සහ ආදායම් අනුපාත වැඩිදියුණු වීම, විශ්වාසදායක මධ්ය කාලීන රාජ්ය මූල්ය ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීම සහ ආර්ථික වර්ධනය වේගවත් වීම සිදුවුවහොත් ශ්රී ලංකාවේ ණය ශ්රේණිගත කිරීම තවදුරටත් ඉහළ නැංවිය හැකි බව Fitch සඳහන් කරයි.
එමෙන්ම විදේශ විනිමය සංචිතවල විශාල හා තිරසාර වර්ධනයක්, විශේෂයෙන් විදේශ ප්රේෂණ හෝ අපනයන ආදායම් වැඩිවීම හරහා සිදුවුවහොත් එයද ඉහළ ශ්රේණිගත කිරීමකට හේතුවක් විය හැකිය.
අනෙක් අතට, රාජ්ය මූල්ය විනය දුර්වල වීම, ආදායම් එකතු කිරීමේ ප්රතිසංස්කරණවල පසුබෑමක් ඇති වීම, රාජ්ය ණය පහළ යාමේ වේගය සැලකිය යුතු ලෙස මන්දගාමී වීම හෝ විදේශ විනිමය සංචිත තවදුරටත් ගොඩනැගීමට නොහැකි වීම වැනි තත්ත්වයන් ණය ශ්රේණිගත කිරීම පහළ දැමීමට හේතු විය හැකි බව Fitch අනතුරු අඟවයි.
Fitch හි නවතම ශ්රේණිගත කිරීම අනුව ශ්රී ලංකාවේ Long-Term Foreign-Currency IDR සඳහා ‘B-’ මට්ටමට සමාන අගයක් එහි ස්වෛරී ශ්රේණිගත කිරීමේ ආකෘතියෙන් ලැබී ඇති අතර, එම ප්රතිඵලයට අමතර ගුණාත්මක සංශෝධනයක් සිදු කර නොමැති බවද ආයතනය සඳහන් කරයි.
