ගුවන් ගමන් ආරක්ෂක උපදෙස් අනිවාර්ය කිරීමට හේතු වූ අනතුරකින් වසර 74කට පසු, Pan American Airways ගුවන් යානයක සුන්බුන් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් සොයාගෙන තිබේ.
Clipper Endeavor නම් මෙම ගුවන් යානය පුවර්ටෝ රිකෝ වෙරළට ආසන්න මුහුදු ප්රදේශයක මුහුදු මට්ටමෙන් අඩි 2,000ක් (මීටර් 610ක්) පමණ පහළින් සොයාගෙන ඇත.
සෝනාර් තාක්ෂණයෙන් සමන්විත ස්වයංක්රීය ඩ්රෝන යානයක් භාවිත කරමින් මෙම සොයාගැනීම සිදු කර තිබේ.
මෙම ගුවන් යානය 1952 අප්රේල් 11 වන දින ගුවන්ගත වී කෙටි වේලාවකට පසු එන්ජින් කිහිපයක් ක්රියා විරහිත වීම හේතුවෙන් අත්ලාන්තික් සාගරයට කඩා වැටී තිබුණි.
ගුවන් යානය ජලයට ගැටීමේදී එහි සිටි සියලු දෙනාම ජීවතුන් අතර සිටියද, ගුවන් යානය ඉතා වේගයෙන් ගිලී යාම හේතුවෙන් මගීන්ට ජීවිතාරක්ෂක කබා සහ බෝට්ටු සොයා ගැනීමට අපහසු වී තිබුණි.
එම ගුවන් යානයේ සිටි මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන් 69 දෙනාගෙන් දිවි ගලවා ගැනීමට සමත් වූයේ 17 දෙනෙකු පමණි.
මෙම අනතුරෙන් පසු ගුවන් ආරක්ෂණ ක්ෂේත්රයේ විශාල වෙනස්කම් සිදු වූ අතර, වාණිජ ගුවන් ගමන් සඳහා ගුවන්ගත වීමට පෙර ආරක්ෂක උපදෙස් ලබා දීම අනිවාර්ය කිරීම ඇතුළු නව නීති හඳුන්වා දෙන ලදී.
සුන්බුන් සෙවීමේ මෙහෙයුම
මෙම ගුවන් යානය සොයා ගැනීමේ මෙහෙයුම Air/Sea Heritage Foundation ආයතනය විසින් Discovery Channel හි Expedition Unknown වැඩසටහන සහ තවත් සංවිධාන කිහිපයක් සමඟ එක්ව සිදු කරන ලදී.
පසුගිය මාසයේදී ගවේෂකයන් විසින් ස්වයංක්රීය සෝනාර් ඩ්රෝන යානයක් භාවිත කරමින් Douglas DC-4 වර්ගයේ මෙම ගුවන් යානයේ කොටස් සොයාගෙන තිබේ.
එම ඩ්රෝනය මගින් ගුවන් යානයේ බඳ සහ පසුපස කොටස හඳුනාගෙන ඇත.
“මෙම සොයාගැනීමෙන් අපි පුදුමයටත් සතුටටත් පත්ව සිටිනවා. එහෙත් මෙවැනි ඛේදවාචකයක් සිදු වූ ස්ථානය සහ එදා සිදු වූ දේ මතක් කරමින් අපි නිහතමානී වෙනවා,” යැයි Air/Sea Heritage Foundation හි සභාපති රස් මැතිව්ස් පැවසීය.
මෙම ගුවන් යානය නිව්යෝර්ක් බලා ගමන් කරමින් තිබූ අතර, එහි මගීන් 64 දෙනෙකු සහ කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන් පස් දෙනෙකු සිටියහ.
නියමුවාට දැඩි හදිසි තත්ත්වයක් හමුවේ ගුවන් යානය මුහුදට ගොඩබැස්සවීමට සිදුව තිබුණි.
නවීන ගුවන් ආරක්ෂණ ක්රමවලට බලපෑ අනතුර
ගුවන් ආරක්ෂණ විශේෂඥ ජෝන් කොක්ස් AP පුවත් සේවයට පැවසුවේ, එම අනතුරෙන් පසු ඇති වූ ව්යාකූල තත්ත්වය වඩා හොඳ ජීවිතාරක්ෂක උපකරණ සහ ගුවන්ගත වීමට පෙර ආරක්ෂක උපදෙස් අනිවාර්ය කිරීමට හේතු වූ “ප්රධාන උත්ප්රේරකයක්” වූ බවයි.
අද වන විට සෑම වාණිජ ගුවන් ගමනකට පෙරම ගුවන් සේවිකාවන් සහ සේවකයන් විසින් හදිසි පිටවීම් ස්ථාන, ජීවිතාරක්ෂක කබා ඇති ස්ථාන සහ ඒවා භාවිත කරන ආකාරය පිළිබඳ උපදෙස් ලබා දේ.
“අද ඔබ ගුවන් යානයකට ගොඩවන සෑම අවස්ථාවකම, Clipper Endeavor සහ එහි මගීන්ට වසර 75කට ආසන්න කාලයකට පෙර සිදු වූ සිදුවීම නිසා ඔබ වඩාත් ආරක්ෂිතයි,” යැයි Expedition Unknown වැඩසටහනේ ඉදිරිපත්කරු ජොෂ් ගේට්ස් පැවසීය.
සොයාගැනීමේ පසුබිම
මුහුදු ගවේෂකයෙකු සහ ඉතිහාසඥයෙකු වන රස් මැතිව්ස් මෙම අනතුර පිළිබඳව උනන්දු වූයේ 2019 වසරේදී ෆ්ලොරිඩා වෙරළට ගසාගෙන ආ එම ගුවන් ගමනට අදාළ ගමන් මලු ටැගයක් පිළිබඳ වාර්තාවක් කියවීමෙන් පසුවය.
මෙවැනි වැදගත් සිදුවීමක් ජනතා මතකයෙන් බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබීම පිළිබඳව තමන් පුදුමයට පත් වූ බව ඔහු සඳහන් කළේය.
ඉන්පසු ඔහු එම ගුවන් යානයේ අවසන් මොහොතන් පිළිබඳ තොරතුරු සොයා බැලීම ආරම්භ කළ අතර, එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනයට (FAA) පෙර පැවති Civil Aeronautics Board වාර්තා භාවිත කළේය.
පුවර්ටෝ රිකෝහි පැවති මහජන විභාගයක වාර්තා අතර තිබූ අනතුර දුටු ගුවන් හමුදා නියමුවන් විසින් සකස් කළ සිතියමක් හමුවීම සෙවීමේ මෙහෙයුමේ වැදගත් හැරවුම් ලක්ෂයක් විය.
ඉතිහාස වාර්තා සහ එම කාලයේ කාලගුණ දත්ත භාවිත කරමින්, ගුවන් යානයේ සුන්බුන් තිබිය හැකි වර්ග නාවික සැතපුම් 10ක පමණ මුහුදු ප්රදේශයක් හඳුනාගෙන තිබුණි.
2024 වසරේදී සිදු කළ සෙවීමේ උත්සාහයක් අයහපත් කාලගුණය හේතුවෙන් අත්හැර දැමීමට සිදු වූ නමුත්, අනතුරේ 75 වන සංවත්සරයට පෙර නැවත පැමිණීමට තම කණ්ඩායම තීරණය කළ බව මැතිව්ස් පැවසීය.
2026 ජූනි 2 වන දින සෙවීමේ ප්රදේශයට ඩ්රෝනය යවන ලද පළමු අවස්ථාවේදීම සුන්බුන් සොයාගෙන තිබේ.
පසුව සිදු කළ ඡායාරූප පරීක්ෂණයකින් එය Clipper Endeavor ගුවන් යානය බව තහවුරු කර ඇති අතර, ගුවන් යානයේ බඳ කොටසේ තිබූ Pan Am ලාංඡනය සහ ගුවන් යානයේ නම තවමත් දැකිය හැකි බව අනාවරණය වී ඇත.
අනාගත සෙවීම් සඳහා බලාපොරොත්තුවක්
මෙම සොයාගැනීම සාගරයට කඩා වැටුණු බවට සැලකෙන අනෙකුත් ගුවන් යානා සොයා ගැනීම සඳහාද නව බලාපොරොත්තුවක් ලබා දිය හැකි බව විශේෂඥයෝ පවසති.
ඒ අතර 2014 වසරේදී පුද්ගලයන් 269 දෙනෙකු සමඟ අතුරුදන් වූ Malaysia Airlines Flight 370 ගුවන් යානයද වේ.
ඉන්දියානු සාගරයේ සිදු කළ සෙවීම් රැසක් තිබියදීත් එම ගුවන් යානය මෙතෙක් සොයාගෙන නොමැත.
Clipper Endeavor ගුවන් යානය සොයාගැනීම පිළිබඳ විශේෂ වැඩසටහනක් මෙම සරත් සමයේ Expedition Unknown වැඩසටහන තුළ විකාශය කිරීමට නියමිතය.
