හිමාල කඳුකරයේ ගංගාවකට දැවැන්ත මඩ සහ ගල් කන්දක් කඩා වැටීමෙන් ඇති වූ මහා ගංවතුර හේතුවෙන් නේපාලය සහ චීනයේ ටිබෙට් ප්රදේශය පුරා 390කට වැඩි පිරිසකගේ මළ සිරුරු සොයාගෙන ඇති අතර, 1,500කට අධික පිරිසක් අතුරුදන්ව ඇතැයි බලධාරීහු පවසති.
ප්රදේශයේ නගර සහ නිම්න රැසකට බලපාමින් ඇති වූ මෙම ව්යසනකාරී ගංවතුරෙන් පසු අතුරුදන් වූ පුද්ගලයන් සොයා බ්රහස්පතින්දා ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් මඩ අතරින් ගමන් කරමින් මෙහෙයුම් සිදු කළහ. නේපාලයේ පමණක් අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 389 දෙනෙකු මියගොස් ඇති බව එරට බලධාරීහු පැවසූහ.
අසල්වැසි ටිබෙට් ප්රදේශයේද අවම වශයෙන් තිදෙනෙකු මියගොස් තිබේ.
ව්යසනය සිදුවී දිනකට පසු, චීන අග්රාමාත්ය ලී චියැන්ග් බ්රහස්පතින්දා පස්වරුවේ ටිබෙටයේ නායයෑම සිදුවූ ස්ථානයට ගොස් “හදිසි ගලවා ගැනීමේ සහ සහන කටයුතු මෙහෙයවීමට” කටයුතු කළ බව චීන රාජ්ය මාධ්ය වාර්තා කළේය.
නේපාල සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව බ්රහස්පතින්දා නිකුත් කළ සංඛ්යාලේඛනවලට අනුව, රටවල් 34ක සංචාරකයන් 668 දෙනෙකු බදාදා උදෑසන සිට සම්බන්ධ කරගත නොහැකි වී තිබේ. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් කඳු තරණ සංචාර සඳහා ගොස් සිටි අය වෙති.
එම පිරිස අතර ඉන්දියානු ජාතිකයන් අවම වශයෙන් 177 දෙනෙකු, ඇමරිකානු ජාතිකයන් 90 දෙනෙකු, ඕස්ට්රේලියානු ජාතිකයන් 34 දෙනෙකු, බ්රිතාන්ය ජාතිකයන් 33 දෙනෙකු සහ කැනේඩියානු ජාතිකයන් 25 දෙනෙකු සිටින බව සඳහන් වේ. නේපාලයේ අතුරුදන් වූවන් අතර චීන ජාතිකයන් 100 දෙනෙකු සිටින බව බීජිං විදේශ අමාත්යාංශයද පැවසීය.
ටිබෙටයේ ගිරොං ප්රාන්තයේ පුද්ගලයන් 558 දෙනෙකු අතුරුදන්ව ඇති බව වාර්තා වන අතර, ඔවුන් අතර විදේශිකයන් 260 දෙනෙකු සිටින බව චීන රාජ්ය රූපවාහිනී සේවය වන සීසීටීවී වාර්තා කළේය.
නේපාල අගනුවර වන කත්මණ්ඩුවේ සිට වාර්තා කරමින් අල් ජසීරා මාධ්ය ජාලයේ මිනෙල් ෆර්නැන්ඩස් පැවසුවේ ගලවා ගැනීමේ සහ සෙවීමේ මෙහෙයුම් “දැවැන්ත අභියෝගයක්” බවට පත්ව ඇති බවයි.
විපතට පත් ප්රදේශ වෙත ළඟාවී “දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයන් සොයා ගැනීමට උත්සාහ කිරීම පවා” අතිශය දුෂ්කර වී ඇත්තේ එම ප්රදේශවල මාර්ග සහ පාලම් විශාල වශයෙන් විනාශ වී ඇති බැවින් බව ඇය සඳහන් කළාය.
රජයට සහ පෞද්ගලික අංශයට අයත් හෙලිකොප්ටර් යානා ගණනාවක් විපතට පත් ප්රදේශ වෙත ගොස් හැකි තරම් දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයන් රෝහල් වෙත රැගෙන ඒම සඳහා යොදවා ඇති බවද ෆර්නැන්ඩස් පැවසුවාය. වෛද්යවරුන්ට අනුව එම පුද්ගලයන්ගෙන් ඇතැමෙකුට ඉළ ඇට කැඩීම් සහ සම පිළිස්සීම් ඇතුළු තුවාල සිදුව තිබේ.
නේපාලයේ ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් හෙලිකොප්ටර් යානා යොදා ගනිමින් දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයන් සොයමින් සිටින අතර, කඳුකරයේ දුෂ්කර ප්රදේශවල සිරවී සිටින දහස් ගණනකට හදිසි ආධාර ද්රව්ය ගුවනින් හෙළමින් සිටිති. ටිබෙටයේ ලාසා නගරය සහ නේපාලයේ කත්මණ්ඩු නගරය අතර ගමන් කරන කඳු තරණය කරන්නන් සහ වන්දනාකරුවන් අතර ජනප්රිය ප්රදේශයක මෙම ආපදාව සිදුව තිබේ.
බදාදා ලබාගත් සහ ප්රවෘත්ති ආයතන මගින් තහවුරු කරන ලද වීඩියෝ දර්ශනවලින් ගිරොංහි දේශසීමා පිවිසුමක සිටි දුසිම් ගණනක් පුද්ගලයන් වේගයෙන් ගලා ආ ජලය සහ සුන්බුන්වලට හසුවී ගසාගෙන යන ආකාරය දැක්වීය. නේපාලයේ පහළ ගංගා ප්රදේශවල නිවාස, මාර්ග සහ විදුලි බල යටිතල පහසුකම් විනාශ වී තිබේ.
ගංවතුර ඇති වූ ස්ථානයේ නිර්මාණය වූ විලක ජල මට්ටම ඉහළ යමින් පවතින බවත්, එය පිටාර ගැලීමේ අවදානමක් පවතින බවත් නේපාල ආපදා කළමනාකරණ අධිකාරිය බ්රහස්පතින්දා සඳහන් කළේය.
නේපාල යුද හමුදා ප්රකාශක රාජා රාම් බස්නෙට් පැවසුවේ, දැඩි ලෙස හානි වූ දිස්ත්රික්ක වෙත අසල්වැසි ඉන්දියාව විසින් ලබාදුන් කූඩාරම්, ආහාර සහ ඖෂධ හෙලිකොප්ටර් මගින් ගුවනින් රැගෙන ගොස් බෙදාහරින බවයි. යුද හමුදා සහ පොලිස් ගලවා ගැනීමේ නිලධාරීන් 5,000කට වැඩි පිරිසක් ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා එක්ව සිටින බවද ඔහු පැවසීය.
ඉහළ ත්රිශූලි ජලවිදුලි ව්යාපෘතියේ උමං මාර්ගයක සිරවී සිටි කම්කරුවන් සහ ප්රදේශවාසීන් 350 දෙනෙකු නේපාල යුද හමුදාව විසින් මුදාගෙන ඇති බව නේපාල නිව්ස් පුවත් සේවය සිකුරාදා වාර්තා කළේය. අයහපත් කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ ගංගාවේ ඉහළ ජල ප්රවාහයක් මධ්යයේ මෙම මෙහෙයුම සිදුකර තිබේ.
ගංවතුර හේතුවෙන් ගන්දක් ගංගා ද්රෝණියට බලපෑම් එල්ල වීමේ අවදානමක් මතුවීමත් සමඟ ඉන්දියාව නේපාලයට මායිම්ව පිහිටි බිහාර්, උත්තර් ප්රදේශ් සහ උත්තර්ඛාන්ද් ඇතුළු ප්රාන්තවල දහස් ගණනක් ජනතාව ආරක්ෂිත ස්ථාන වෙත ඉවත් කර තිබේ.
නේපාල අග්රාමාත්ය බලේන්ද්ර ෂා ගංවතුර තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා දරුණු ලෙස බලපෑමට ලක්වූ දිස්ත්රික්කයක් වන නුවාකොට්හි බිදුර් වෙත මාර්ගයෙන් පිටත්ව ගිය බව ඔහුගේ කාර්යාලය සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ සඳහන් කළේය.
නේපාල බලධාරීන්ගේ මුල් වාර්තාවල සඳහන් වූයේ ප්රදේශයේ සිදුවූ භූමිකම්පාවක් හේතුවෙන් ග්ලැසියරයක පහළ කොටස කඩා වැටී ක්ෂණික ගංවතුරක් ඇති වන්නට ඇති බවයි.
කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපද භූ විද්යා සමීක්ෂණ ආයතනය සඳහන් කළේ මුලින් රික්ටර් පරිමාණයේ 4.4ක භූමිකම්පාවක් ලෙස වාර්තා වූ භූ කම්පන සිදුවීම සැබෑ භූමිකම්පාවක් නොවන බවයි. එය ග්ලැසියරයක ගල් සහ අයිස් කොටස් හදිසියේ කඩා වැටීමෙන් නිපදවුණු භූ කම්පන ශක්තියක් බවත්, ඉන් අනතුරුව දැවැන්ත සුන්බුන් ප්රවාහයක් ඇති වූ බවත් එම ආයතනය පැවසීය.
ප්ලැනට් ලැබ්ස් ආයතනය විසින් සිදුකළ මූලික චන්ද්රිකා ඡායාරූප විශ්ලේෂණයෙන් පෙනී ගොස් ඇත්තේ නායයෑමකදී අයිස් සහ ගල් විශාල ප්රමාණයක් කඩා වැටීම හේතුවෙන් ලෙන්ඩේ ගංගාව ඔස්සේ සුන්බුන්වලින් පිරුණු දැවැන්ත ජල ප්රවාහයක් පහළට ගලා ගොස් ඇති බවයි. එම ස්ථානය නේපාලය සහ චීනය අතර රාසුවාගාධි දේශසීමා පිවිසුමේ සිට කිලෝමීටර් 20ක් පමණ, එනම් සැතපුම් 12ක් පමණ ඊසාන දෙසින් පිහිටා ඇත.
විපතට පත් නිම්නවල නිවාස, ගස් සහ වාහන ඝන මඩ තට්ටුවකින් වැසී ඇති අතර, ගුවනින් ලබාගත් දර්ශනවල කඩා වැටුණු නිවාස, ජලයෙන් යටවූ මෝටර් රථ සහ සැඩ පහරට හසුවී ගසාගෙන ගිය ලෝහ පාලමක් දැකගත හැකිය.
ගංවතුර හේතුවෙන් ආර්ථිකයට සිදුවූ හානියේ ප්රමාණය පිළිබඳව අධ්යයනයක් ආරම්භ කිරීමට නේපාල ජාතික සැලසුම් කොමිසම සහ ජාතික සංඛ්යාලේඛන කාර්යාලය පියවර ගෙන තිබේ.
ගංවතුර හේතුවෙන් ජලවිදුලි ව්යාපෘති 15කට බලපෑම් එල්ල වී ඇති අතර, මෙගාවොට් 431ක පමණ විදුලි ජනන ධාරිතාවක් අක්රිය වී තිබේ. රාසුවාගාධි, චිලිමේ සහ සන්ජෙන් ජලවිදුලි බලාගාරවලට දැඩි හානි සිදුව තිබේ.
“අපි බලන සෑම තැනකම විනාශය පෙනෙන්නට තිබෙනවා,” යැයි රාසුවා ප්රදේශයේ සෞඛ්ය සේවකයෙකු වන තුලා බහදූර් බී.කේ. පැවසීය.
“ගඟ ආසන්නයේ තිබූ ජනාවාස සම්පූර්ණයෙන්ම ගසාගෙන ගොස් තිබෙනවා. මගේම ඥාතීන් පස්දෙනෙකු අතුරුදන්,” යැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
මෙම ව්යසනයට හසුවූ තවත් පිරිසක් හින්දු, බෞද්ධ සහ වෙනත් ආගමිකයන් විසින් පූජනීය ස්ථාන ලෙස සලකන ටිබෙටයේ උස් කඳුකර ප්රදේශවල පිහිටි කෛලාශ් කන්ද සහ මානස සරෝවර විල වන්දනා කිරීම සඳහා ගමන් කරමින් සිටි අය වෙති.
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර
එක්සත් ජනපද රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව ආපදා ප්රතිචාර උපදේශකයෙකු නේපාලයට යැවීමටත්, හදිසි ආධාර ලෙස ඇමරිකානු ඩොලර් 500,000ක් ලබාදීමටත් පියවර ගන්නා බව නිවේදනය කළේය.
කැනඩා අග්රාමාත්ය මාර්ක් කානි මෙම ගංවතුර “විනාශකාරී” තත්ත්වයක් ලෙස විස්තර කළ අතර, කැනේඩියානු බලධාරීන් තත්ත්වය පිළිබඳව සමීපව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටින බව පැවසීය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානුෂීය කටයුතු සම්බන්ධීකරණ කාර්යාලයේ ප්රධානී ටොම් ෆ්ලෙචර් පැවසුවේ, නේපාලයේ සහන කටයුතු සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ගෝලීය හදිසි අරමුදල වන සෙර්ෆ් වෙතින් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2ක් වෙන් කරන බවයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් මීට පෙර තහවුරු කර තිබුණේ විපතට පත් නේපාල ප්රජාවන් වෙත එක්සත් ජාතීන්ගේ කණ්ඩායම් හදිසි ආධාර ද්රව්ය සහ සහායක කාර්ය මණ්ඩලය යවමින් සිටින බවයි.
ඕස්ට්රේලියානු අග්රාමාත්ය ඇන්තනි ඇල්බනීස් පැවසුවේ දුරස්ථ ප්රදේශයේ පවතින සීමිත දේශීය යටිතල පහසුකම් සහ සම්පත් හේතුවෙන් පැහැදිලි තොරතුරු රැස් කිරීම තවදුරටත් අභියෝගයක් වී ඇති බවයි.
ඕස්ට්රේලියානු විදේශ අමාත්ය පෙනී වොං සිකුරාදා පැවසුවේ නේපාලය සහ චීනය අතර දේශසීමාව ආශ්රිතව ගංවතුරෙන් විපතට පත් ප්රජාවන් සඳහා ඕස්ට්රේලියාව ඕස්ට්රේලියානු ඩොලර් මිලියන 3.6ක ආධාර ලබාදෙන බවත්, එම ප්රදේශයට අමතර කොන්සියුලර් නිලධාරීන් යවන බවත්ය.
(අල් ජසීරා)
