පැසිෆික් සාගරයේ වර්ධනය වෙමින් පවතින එල් නිනෝ කාලගුණ සංසිද්ධිය මිනිස් ඉතිහාසයේ වාර්තාගත ප්රබලතම එල් නිනෝ තත්ත්වය විය හැකි බව එක්සත් රාජධානියේ කාලගුණ කාර්යාලය අනතුරු අඟවා තිබේ.
මෙම ප්රබල ස්වාභාවික දේශගුණික සංසිද්ධිය ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ නංවන අතර අධික කාලගුණික තත්ත්වයන් ඇතිවීමේ අවදානමද වැඩි කළ හැකිය.
මිනිසා විසින් ඇති කරන දේශගුණික විපර්යාසවල බලපෑමද සමඟ එක්වීම හේතුවෙන් 2027 වසර වාර්තාගත උණුසුම්ම වසර බවට පත්වීමට “ඉතා ඉහළ සම්භාවිතාවක්” පවතින බව එක්සත් රාජධානියේ කාලගුණ කාර්යාලය පවසයි.
එල් නිනෝ තත්ත්වය ලොව පුරා කාලගුණ රටාවන්ට බලපෑම් කරමින් පවතින බවට සාක්ෂි දැනටමත් මතුව තිබේ. ඉන්දියාවේ මෝසම් වර්ෂාපතනය සාමාන්යයට වඩා පහළ මට්ටමක පැවතීම සහ අත්ලාන්තික් සාගරයේ සුළි කුණාටු ක්රියාකාරකම් පහළ යාම ඒ අතර වේ.
එමෙන්ම එල් නිනෝ තත්ත්වය හේතුවෙන් එක්සත් රාජධානියට තෙත් සහ කුණාටු සහිත සරත් කාලයකට මුහුණදීමේ අවදානමද වැඩි විය හැකිය.
“මෙය පෙර නොවූ විරූ සිදුවීමක් බව පැහැදිලිව කිව යුතුයි. අපගේ අනාවැකිවල මෙතරම් ප්රබල එල් නිනෝ සංඥාවක් මම කිසිදා දැක නැහැ,” යනුවෙන් එක්සත් රාජධානියේ කාලගුණ කාර්යාලයේ දිගුකාලීන අනාවැකි අංශයේ ප්රධානී මහාචාර්ය ඇඩම් ස්කේෆ් පැවසීය.
එල් නිනෝ යනු කුමක්ද?
එල් නිනෝ යනු සාමාන්යයෙන් වසර දෙකත් හතත් අතර කාලයකට වරක් ඇතිවන අතර වසරක පමණ කාලයක් පවතින ස්වාභාවික කාලගුණ රටාවකි.
සාමාන්යයෙන් පැසිෆික් සාගරය හරහා නැගෙනහිර සිට බටහිර දෙසට හමන වෙළඳ සුළං දුර්වල වීම හෝ දිශාව වෙනස් කිරීම හේතුවෙන් උණුසුම් සාගර ජලය නැගෙනහිර දෙසට පැතිර යාම මෙහිදී සිදුවේ.
සාගරයේ තැන්පත් වී ඇති විශාල තාප ප්රමාණයක් වායුගෝලයට මුදාහැරීමෙන් ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යන අතර වර්ෂාපතන රටාවන්ද වෙනස් වේ.
පැසිෆික් සාගරයේ ප්රධාන ප්රදේශයක මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය සාමාන්යයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 0.5ක් හෝ ඊට වැඩි අගයකින් ඉහළ ගිය විට විද්යාඥයන් එය එල් නිනෝ තත්ත්වයක් ලෙස හඳුන්වති.
කෙසේ වෙතත්, වර්තමාන මිනුම්වලින් එම උෂ්ණත්වය සාමාන්යයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 2කට වැඩි ප්රමාණයකින් ඉහළ ගොස් ඇති බව පෙන්නුම් කරයි.
එක්සත් රාජධානියේ කාලගුණ කාර්යාලයේ නවතම අනාවැකි අනුව මෙම උෂ්ණත්ව විෂමතාව මෙම වසරේ අග භාගයේදී සෙල්සියස් අංශක 3 ඉක්මවා යා හැකි අතර, එල් නිනෝ තත්ත්වය එහි උපරිම මට්ටමට ළඟා වෙමින් පවතී.
එය 1950 දක්වා දිවෙන වාර්තාවල මෙතෙක් නොවූ තත්ත්වයක් වන අතර, ඇතැම් විද්යාඥයන් පවසන්නේ මෙය 19 වැනි සියවසෙන් පසු ඇතිවන ප්රබලතම එල් නිනෝ තත්ත්වය විය හැකි බවයි.
සමහර ප්රදේශවල මීටර් 100ක් පමණ ගැඹුරින් සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය සාමාන්යයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 8කින් පමණ ඉහළ මට්ටමක පවතින බවද වාර්තා වේ. මෙම ගැඹුරු උණුසුම් ජලය එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් ප්රබල කිරීමට අවශ්ය තාප සංචිතයක් ලෙස ක්රියා කළ හැකිය.
බර්ක්ලි අර්ත් ආයතනයේ දේශගුණ විද්යාඥ ආචාර්ය සීක් හවුස්ෆාදර් සඳහන් කළේ මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් වර්ධනය වීමට මාස ගණනාවක් පවතින බැවින් එය වාර්තාගත මට්ටමකට ළඟා වනු ඇති බවට විශ්වාසය වැඩි වී ඇති බවයි.
සමහර දේශගුණික පර්යේෂණ කණ්ඩායම් ඊටත් වඩා ප්රබල තත්ත්වයක් පුරෝකථනය කර ඇති අතර, සාගර උෂ්ණත්වය සාමාන්යයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 4කින් ඉහළ යා හැකි බවටද අදහස් පළ වී තිබේ.
එවැනි තත්ත්වයක් ඇති වුවහොත් එය වසර 500කින් හෝ වසර 1,000කින් පසු ඇතිවන ප්රබලතම එල් නිනෝ තත්ත්වය විය හැකි බව හවුස්ෆාදර් පවසා ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙතරම් ඈත අතීතයක් සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිතව ප්රකාශ කළ නොහැකි බවද ඔහු සඳහන් කරයි.
ලොව පුරා කාලගුණයට බලපෑම්
සාගරයේ තාපය බෙදී යන ආකාරය සහ වායුගෝලයේ සුළං රටාවන් වෙනස් වීම හේතුවෙන් එල් නිනෝ තත්ත්වයට ලොව පුරා කාලගුණ රටාවන් කෙරෙහි පුළුල් බලපෑම් ඇති කළ හැකිය.
සෑම එල් නිනෝ සිදුවීමක්ම එකිනෙකට වෙනස් වුවද, එහි බලපෑම් දැනටමත් දැකිය හැකි බවට සාක්ෂි පවතී.
එල් නිනෝ වසරවලදී දකුණු ආසියානු නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාපතනය අඩුවිය හැකි අතර, 2026 වසරේ මේ දක්වා එය සාමාන්ය මට්ටමට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස පහළ මට්ටමක පවතී.
කැරිබියානු සහ නිවර්තන අත්ලාන්තික් කලාපයේ සුළං රටාවන්හි වෙනස්කම් හේතුවෙන් සුළි කුණාටු ක්රියාකාරකම්ද අඩුවිය හැකිය. මේ වනවිට එම කාලගුණ සමයේ නම් කරන ලද කුණාටු තුනක් පමණක් වාර්තා වී තිබේ.
2027 වසර උණුසුම්ම වසර විය හැකියි
එල් නිනෝ තත්ත්වයන් අතරතුර සාගරයෙන් විශාල තාප ප්රමාණයක් වායුගෝලයට මුදාහැරෙන බැවින් ගෝලීය සාමාන්ය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට එය හේතු වේ.
එක්සත් රාජධානියේ කාලගුණ කාර්යාලයේ දේශගුණ විද්යාඥ ආචාර්ය නික් ඩන්ස්ටෝන් පවසන්නේ එල් නිනෝ තත්ත්වයේ උපරිම අවස්ථාවෙන් පසුව එළඹෙන දින දර්ශන වර්ෂයේදී ගෝලීය සාමාන්ය උෂ්ණත්වය විශේෂයෙන් ඉහළ යා හැකි බවයි.
ඒ අනුව, දැනට වාර්තාගත උණුසුම්ම වසර ලෙස පවතින 2024 වසර අභිබවා 2027 වසර උණුසුම්ම වසර බවට පත්වීමට ඉතා ඉහළ සම්භාවිතාවක් පවතින බව ඔහු පවසයි.
එමෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානයද මෙම මස මුලදී අනතුරු අඟවා තිබුණේ එල් නිනෝ තත්ත්වය අවදානමට ලක්විය හැකි රටවල ජනතාව මිලියන ගණනකට දැඩි ආහාර අනාරක්ෂිතතාවකට මුහුණදීමට හේතු විය හැකි බවයි.
