ඇෆ්ගනිස්ථානයට මායිම්ව පිහිටි පාකිස්තානයේ වයඹදිග කයිබර් පක්තුන්ක්වා පළාතේ සටන්කාමී ප්‍රහාර තියුනු ලෙස ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජනාධිපති අසිෆ් අලි සර්දාරි ඉරිදා එම පළාතේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.
ඉම්රාන් ඛාන්ගේ පාකිස්තාන් ටෙහ්රීක්-ඊ-ඉන්සාෆ් (PTI) පක්ෂය විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ පළාත් පාලනය අත්හිටුවමින්, සටන්කාමීත්වය මැඩපැවැත්වීමට එම පාලනය අසමත් වූ බවට චෝදනා එල්ල කර තිබේ. ඒ වෙනුවට සර්දාරිගේ පක්ෂයට සම්බන්ධ දේශපාලන ප්‍රතිවාදියෙකු එම පළාතේ වගකීම භාරව පත් කර ඇත.
මෙම පියවර පළාත් අයවැයෙන් ලැබෙන සම්පත් PTI පක්ෂයට අහිමි කරන අතර, එය එම කලාපයේ දේශපාලන බලය අත්පත් කර ගැනීමට සහ ඉම්රාන් ඛාන්ගේ ආධාරකරුවන් ඉස්ලාමාබාද් වෙත පාගමනින් යාම වැළැක්වීමට යොදාගත් කඩතුරාවක් බව එම පක්ෂය පවසයි.
ඒ අනුව, බදාදා පළාත් අගනුවර වන පෙෂාවර්හි මහාධිකරණය හමුවේ හදිසි පාලන තත්ත්වයට එරෙහිව PTI පක්ෂය අභියෝගයක් ඉදිරිපත් කළේය.
“ඉම්රාන් ඛාන්ගේ මූලික මානව හිමිකම් ත්‍රස්තවාදය වැනි සංකීර්ණ ගැටලුවකට සමාන කිරීම විහිළුවක්,” යැයි ඔහුගේ සමීප සහායකයෙකු වන සුල්ෆි බුකාරි පැවසීය.
හදිසි තත්ත්වය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට පෙර, ඉම්රාන් ඛාන් නිදහස් කරන ලෙසත් ඔහුට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාදෙන ලෙසත් ඉල්ලා ඉස්ලාමාබාද් වෙත පාගමනින් යාමේ අරමුණින් ඔහුගේ ආධාරකරුවන් දහස් ගණනක් එම පළාතේ රැස්ව සිටියහ.
එම පාගමනට පෙර ඉම්රාන් ඛාන්ගේ සහෝදරියන් තිදෙනා සහ පක්ෂ නායකයන් ඇතුළු ආධාරකරුවන් සිය ගණනක් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබූහ.
“ඉම්රාන් ඛාන්ට තත්ත්වය තවදුරටත් අසීරු වන බව පැහැදිලියි,” යැයි දේශපාලන විශ්ලේෂක නජාම් සෙති පැවසීය.
“වර්තමාන තත්ත්වය තුළ PTI පක්ෂය දෙපැත්තෙන්ම පරාජයට පත්වුණා. ඛාන් වෙනුවෙන් කිසිදු සහනයක් ලබා ගැනීමට එයට හැකි වී නැහැ. ඒ සමඟම කයිබර් පක්තුන්ක්වා පළාත් පාලනයේ බලය අහිමි කරගෙන තිබෙනවා. පක්ෂයේ දේශපාලන නායකයන්ද සිරගත වීමට ඉඩ දී තිබෙනවා,” යැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
මෙම තත්ත්වය ඉම්රාන් ඛාන් සහ බලවත් පාකිස්තාන හමුදා ප්‍රධානී අසීම් මුනීර් අතර දිගුකාලීන බල අරගලය තවදුරටත් උග්‍ර කරන බවද විශ්ලේෂකයා සඳහන් කළේය.
හිටපු ක්‍රිකට් තරුව
74 හැවිරිදි හිටපු ක්‍රිකට් තරුවක් වන ඉම්රාන් ඛාන් 2018 සිට 2022 දක්වා පාකිස්තානයේ අගමැතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. දූෂණ චෝදනා මත 2023 වසරේදී ඔහු සිරගත කරනු ලැබූ අතර, මාස ගණනාවක් තිස්සේ ඔහු හමුවීමට යාමටද අවසර ලබා දී නොමැත. එල්ල වී ඇති චෝදනා ඔහු ප්‍රතික්ෂේප කරයි.
එක් ඇසක පෙනීම අහිමි වීම, රුධිර පීඩනය උච්චාවචනය වීම සහ හුදකලා සිරගත කිරීම හේතුවෙන් ඇති වූ මානසික බලපෑම් සම්බන්ධයෙන් කඩිනම් වෛද්‍ය මැදිහත්වීමක් ලබාදෙන ලෙස ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් සහ පක්ෂය ඉල්ලා සිටිති.
මීට වසර දෙකකට පෙර PTI පක්ෂය පැවැත්වූ අවසන් ප්‍රධාන විරෝධතාව මාරාන්තික ගැටුම්වලින් අවසන් වූ අතර, 2023දී ඉම්රාන් ඛාන් අත්අඩංගුවට ගැනීමත් සමඟ රට පුරා කැරලි ඇති විය.
එවැනි තත්ත්වයක් යළි ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා අගමැති ෂෙහ්බාස් ෂරීෆ්ගේ රජය පසුගිය සතියේ PTI පක්ෂය සමඟ සාකච්ඡා පැවැත්වීය. එහිදී ඉම්රාන් ඛාන්ට පෞද්ගලික වෛද්‍ය සහාය ලබාදීම, බන්ධනාගාරයේදී ඔහු හමුවීමට අවසර දීම සහ ලන්ඩනයේ සිටින ඔහුගේ පුතුන් සමඟ දුරකථනයෙන් කතා කිරීමට අවස්ථාව ලබාදීම ඇතුළු ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කර තිබිණි.
අභ්‍යන්තර කටයුතු පිළිබඳ නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය තලාල් චෞද්‍රිට අනුව, රජය ද PTI පක්ෂයෙන් ඉල්ලීම් කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ. ඒ අතර පළාතේ ඉස්ලාමීය සටන්කාමීත්වය ප්‍රසිද්ධියේ හෙළා දැකීම, සටන්කාමී ප්‍රහාරවලින් මියගිය ආරක්ෂක නිලධාරීන්ගේ අවමංගල්‍ය උත්සවවලට සහභාගි වීම සහ රජයේ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි වැඩපිළිවෙළට සහාය වීම ඇතුළත් විය.
“ඔවුන් ඉල්ලූ දේවල් සියල්ලටම ආසන්න ප්‍රමාණයක් අපි ලබා දී තිබුණා. නමුත් PTI පක්ෂය රජයේ ඉල්ලීම් ප්‍රතික්ෂේප කළා,” යැයි ඔහු රොයිටර් පුවත් සේවයට පැවසීය.
1975 වසරේ සිට පාකිස්තාන පළාත්වල මෙවැනි හදිසි තත්ත්වයන් පහක් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. ඉන් තුනක් කයිබර් පක්තුන්ක්වා පළාතේද, එක බැගින් පන්ජාබ් සහ බලුකිස්තාන් පළාත්වලද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
ඒ සියල්ලම මාස කිහිපයක් ඇතුළත අධිකරණමය හෝ දේශපාලනමය මැදිහත්වීම් හරහා අවලංගු කර තිබේ.
මානව හිමිකම් සංවිධාන සහ විශ්ලේෂකයන් මෙම හදිසි පාලන තත්ත්වය පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කර ඇති අතර, විරෝධතාකරුවන්ට එරෙහි මර්දනකාරී ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමෙන් වළකින ලෙස අනතුරු අඟවා ඇත.
ස්වාධීන ආයතනයක් වන පාකිස්තාන මානව හිමිකම් කොමිසම ප්‍රකාශ කළේ, “අර්ථවත් දේශපාලන සංවාදයක් යළි ආරම්භ කරන ලෙස අපි ෆෙඩරල් රජයෙන් සහ PTI පක්ෂයෙන් දැඩිව ඉල්ලා සිටිමු,” යනුවෙනි.
